Het verhaal achter “Nooitgedagt”

nooitgedacht-schaatsen tr-nl-nooitgedagt.1-300images

De grootste schaatsenmaker van IJlst en waarschijnlijk ook van Nederland was Nooitgedagt. Een eeuw lang heeft Nooitgedagt schaatsen geproduceerd. Wat apart is, is dat de naamsbekendheid van Nooitgedagt vloeit vooral voort uit de productie van deze schaatsen,terwijl het produceren van schaatsen slechts een bijproduct was. Het belangrijkste product van Nooitgedagt waren beitels en andere gereedschappen. Ook is er een aantal jaren houten kinderspeelgoed gemaakt.

Het verhaal van Jan Jarigs Nooitgedagt is als volgt samen te vatten:tr-nl-nooitgedagt.2-500

In 1865 begint Jan Jarigs Nooitgedagt met het maken van schaatsen en schaven op de zolder bij hem thuis.

Na een stroeve start door 2 slechte winters, gaat het Jan Jarigs Nooitgedagt voor de wind; hij heeft al snel een paar hulpen (deze werden zolderjongens genoemd) in dienst.Fabriek-Nooitgedagt-IJlst

Na diverse verhuizingen door de groei van het bedrijf, werd in 1893 het eerste fabrieksgebouw voor Nooitgedagt opgericht. In 1903 werkte ook de zonen van Jan Jarigs in het bedrijf, dus vandaar dat toen de naam J. Nooitgedagt & Zonen op de fabrieksgevel kwam te staan.

In 1898 gingen 2 zonen stagelopen in Duitsland, waar ze leren hoe schaatsen fabrieksmatig en mechanisch werden vervaardigd; dit werd ook ingevoerd in de fabriek van Nooitgedagt.

Twee jaar later nemen de 4 zonen de fabriek over van hun vader, en de zonen innoveren voortdurend, waardoor de fabriek steeds groter werd.

ijlst_naverbouwing-700x525In 1914 werden alle oude panden afgebroken en werd begonnen om een nieuwe, grote betonnen fabriek neer te zetten, maar dit proces worst ruw onderbroken door de 1e wereldoorlog. De staaltoevoer stagneerde, wat nadelig was voor zowel de bouw als de productie van Nooitgedagt.

De bouw kwam toch af, en vanaf 1922 ging Nooitgedagt zicht toeleggen op houten en metalen kunstschaatsen.

In de jaren 30 ging Nooitgedagt ook schaatsen leveren aan o.a. Duitsland en Zweden, als er een goed koude winter was werden er wekelijks 7000 paar schaatsen geproduceerd en afgeleverd.

Door de crisisjaren was men genoodzaakt om allerlei producten te gaan maken zodat er geld verdiend kon worden. Daarom starte men met het maken van houten kinderspeelgoed. Hier ging men mee door tot 1975, toen kwam er concurrentie uit het Oostblok en werd plastic speelgoed populair.

In 1956 produceerde Nooitgedagt 80.000 paar schaatsen. De stalen Noor deed zijn intrede, waardoor de afzet van de houten schaatsen steeds moeilijker werd. In 1959 besluit Nooitgedagt naast de houten schaatsen ook metalen schaatsen te gaan produceren; en met succes: in 1960 produceerden ze 45.000 paar noren en 75.000 paar houten schaatsen.

Doordat de productie in Japan goedkoper is, besloot men een deel van de productie in Japan te laten maken.

In 1961 werd Nooitgedagt een N.V. met de naam: J. Nooitgedagt & Zn. IJlst N.V. De
IJlst_Gele_Steentjes_4verkoopcijfers vlogen omhoog, mede door de strenge winter (met Elfstedentocht). De directie zag nog wel toekomst in Nooitgedagt en besloot een magazijn te bouwen tegenover de fabriek.

De winters van 1964 en 1965 waren erg zacht, waardoor er erg weinig schaatsen verkocht werden en veel van de voorraden bleven liggen. Ook bleek dat Nooitgedagt te afhankelijk was van de productie van schaatsen. Hierdoor werd in 1965 besloten de productie van schaatsen, van zowel houten schaatsen als van de noren, te stoppen, exact 100 jaar nadat de eerste Nooitgedagt schaats werd vervaardigd. In 1975 werden de laatste schaatsen uit het magazijn verkocht. Door het 100-jarige jubileum mocht Nooitgedagt het predicaat ‘Koninklijke’ voeren. Hierdoor werd de naam opnieuw gewijzigd: Koninklijke Fabrieken J. Nooitgedagt & Zonen N.V. IJlst.

beitels-nooitgedagtNadat de schaatsen en het speelgoed waren verdwenen, richtte men zicht op het maken van gereedschappen, met name op beitels en meet gereedschappen. Dit had succes, want de fabriek behoort tot de grootste beitelfabrieken in de wereld. Dit duurde tot 1990, want in dat jaar zegde een Zweedse klant het contract op, wat ca. 20% van de omzet koste. Die klap kwam de fabriek nooit meer te boven.

De familie Nooitgedagt had geen opvolging meer om de fabriek over te nemen, waarna werd besloten de fabriek aan een buitenlands bedrijf te verkopen. Ook dit bedrijf werd op zijn beurt overgenomen, waarna het bedrijf Newell Rubbermaid besloot de vestiging in IJlst te sluiten.

Wat overbleef wa11stedenroute (7)s het karakteristieke fabriekspand met schoorsteen. Na tientallen jarenIJlst_-_Nooitgedagt leegstand heeft men het oude pand gesloopt, en er nieuwe panden “in de stijl van de DV110306fabriek” neergezet.

 

Voor ons dorpsgekken komt er dit jaar een mooi karakteristieke miniatuur van de oude versie van dit mooie pand uit IJlst, waardoor wij onze collectie met panden van de Dickensville Elfstedenseries weer kunnen uitbreiden.

Vanaf medio oktober zal deze prachtige miniatuur verkrijgbaar zijn.

Een schitterende aanvulling voor de Dickensville Elfstedenseries!

 

 

The following two tabs change content below.

Floris Custers

Redacteur

4 reacties

  • hanshartog@live.nl'

    een leuk verhaal floris en ja ik heb ook leren schaatsen op de houten schaatsen

  • Wendy Metselaar

    Nooitgedagt dat er zoveel leuke info over was 😉
    Leuk verhaal Floris! Bedankt

  • sherija@zonnet.nl'

    Weer een leuk verhaal. Geeft achtergrond aan het nieuwe item in de Elfsteden serie.
    Ook ik heb leren schaatsen op deze houten schaatsen.
    Bedankt Floris.

  • trees.spoelstra@gmail.com'

    Leuk verhaaltje Floris ,ik heb ooit zoiets ook gehad
    Had ik ze maar nooit weggedaan dan had ik nog een
    Leuk item gehad